Mαντινάδες
|
Οι Κρητικοί μιλούν με μαντινάδες
|
Ότι και να 'χει ο Κρητικός με λόγια δεν το λέει,
με μαντινάδες χαίρεται, με μαντινάδες κλαίει!
|
Οι Μαντινάδες είναι η πιο συνηθισμένη μορφή λαϊκού τραγουδιού και αποτελούν ποιητικό είδος διαδεδομένο σε ολόκληρη την Κρήτη. Η Κρητική μαντινάδα είναι δίστιχο με δεκαπεντασύλλαβους και ομοιοκατάληκτους στίχους στην διάλεκτο της Κρήτης. Κάθε μαντινάδα έχει αυτοτελές νόημα παρά την περιορισμένη έκταση της. Υπάρχουν ωστόσο και οι μαντινάδες που λέγονται σε απάντηση άλλης μαντινάδας. Στην περίπτωση αυτή η μια συμπληρώνει την άλλη και δεν ισχύει ο κανόνας του αυτοτελούς νοήματος.
Η μαντινάδα είναι ο ξεχωριστός τρόπος με τον οποίο οι νέοι, οι γέροι και τα παιδιά της Κρήτης έχουν τη δυνατότητα να εκφράζουν κάθε στιγμή τη πληθώρα και τη διαφορετικότητα των συναισθημάτων τους, τον πόνο, τη χαρά, την προσμονή, τη λαχτάρα, τον έρωτα, τον θυμό, την εκδίκηση, τη νοσταλγία. Εχουν ειπωθεί και συνεχίζουν να λέγονται χιλιάδες μαντινάδες για κάθε εκδήλωση της ανθρώπινης ζωής. Οι περισσότερες αφορούν την αγάπη και τον έρωτα αλλά δεν λείπουν οι σατυρικές, της ξενιτιάς, διδακτικές, πειρακτικές, του αρραβώνα και του γάμου, για θέματα της καθημερινότητας και φυσικά για τον θάνατο και την απώλεια αγαπημένων προσώπων.
Οι μαντινάδες λέγονται σε γλέντια με τη συνοδεία της λύρας, ή χωρίς όργανα σε παρέες, στο καφενείο, σε καθημερινές συζητήσεις. Οι περισσότερες σπάνια γράφονται σε κάποιο τετράδιο, και ακόμα λιγότερες τυπώνονται σε κάποιο βιβλίο. Πολλές λέγονται και ξεχνιούνται, αλλά οι καλύτερες αποστηθίζονται και περνούν από στόμα σε στόμα.
|
Μαντινάδες, η προέλευση τους
|
Οι μαντινάδες εμφανίστηκαν στην Κρήτη, σύμφωνα με τους ιστορικούς, κατά τον 15ο αιώνα, την περίοδο της Ενετοκρατίας. Οι Κρητικοί επηρεάστηκαν από τους Ενετούς ποιητές και την ευρωπαϊκή ποίηση και άρχισαν να χρησιμοποιούν την ομοιοκαταληξία, κάτι που δεν συνέβαινε μέχρι τότε. Καθοριστική φαίνεται να ήταν η επίδραση του Ερωτόκριτου στην επινόηση και την εξέλιξη της μαντινάδας. Πως άλλωστε να μην επηρεάσει τους ανθρώπους της Κρήτης, το ερωτικό ποίημα του Βιτσέντζου Κορνάρου με τους 10.000 στίχους του, που από τη στιγμή της δημιουργίας του (1590 μ.Χ) απαγγέλλονται και τραγουδιούνται διαρκώς αποσπάσματα του;
Οσο για τον ποιητικό λόγο γενικότερα, υπάρχουν ιστορικές πληροφορίες ότι χρησιμοποιούνταν στην Κρήτη από τους αρχαίους χρόνους. Για παράδειγμα ο Κρητικός μάντης και προφήτης Επιμενίδης (6ος αι. π.Χ.) έγραφε τους χρησμούς σε ποιητική μορφή. Επίσης αναφέρεται ο Ιοφών από την Κνωσό, ο οποίος έλεγε τους χρησμούς με στίχους στο μαντείο του Αμφιάραου στον Ωρωπό.
|
Χώμα κρατώ και διασκορπώ από τον Ψηλορείτη
και το σκορπίζω να γενεί όλος ο κόσμος Κρήτη!
|
Χαίρομαι που μαι Κρητικός κι όπου σταθώ το λέω.
Με μαντινάδες τραγουδώ, με μαντινάδες κλαίω.
|
Aνοιξε μέσα μου καημός, φωτιά που δε μισεύγει
και κάθε κτύπος της καρδιάς εσένανε γυρεύγει
|
Παρ' τη καρδιά μου βάλτηνε
κάδρο στη κάμαρά σου
εγώ μπορώ χωρίς καρδιά
αυτή δε ζει μακριά σου.
|
Σ' αγάπησα, με πλήγωσες
μα δε σε κατακρίνω
σε ευχαριστώ που με έμαθες
αγάπη να μην δίνω! |
Όλα τα άστρα τουυρανού
απάνω σου τα στρώνω
όλοι να σε κοιτάζουνε
κι εγώ να καμαρώνω! |
Ποιός δε θαυμάζει το κερί
χαράς τη δύναμή του,
να στέκει ορθό και να θωρεί
να λιώνει το κορμί του! |
Όποιος στον κόσμο γεννηθεί
χωρίς να υποφέρει
διαβάτης είναι στη ζωή
και τίποτα δε ξέρει!
|
Οι μαντινάδες απ' την καρδιά
βγαίνουνε σαν πονάει
μα κι όταν χαίρεται η καρδιά
πάλι μ' αυτές μιλάει! |
Να ΄μουν αγρίμι στα Σφακιά,
αητός στον Ψηλορείτη,
γεράκι στα Φαράγγια σου
να σε χορταίνω ΚΡΗΤΗ!!!
|
Ζωή δεν είναι να ξυπνάς
και να κοιμάσαι πάλι..
Ζωή 'ναι να'σαι ξυπνητός
όντε κοιμούντ' οι άλλοι! |
